Mentale fitheid: wat is dat eigenlijk?

Mentale fitheid. Wat is dat eigenlijk? En waarom is het belangrijk voor ons als mensen om

mentaal fit te zijn?

Als je nog nooit van mentale fitheid hebt gehoord, roept de term misschien allerlei ideeën bij je op. Het klinkt in ieder geval behoorlijk positief.

Want als je écht mentaal fit bent, dan kun je alles aan, toch? Je bent je gedachten en gevoelens de baas, blijft rustig wanneer het om je heen chaos is, kunt vervelende emoties moeiteloos relativeren en weet stress perfect te managen.

Ik zie nu een soort ‘perfect persoon’ voor me. Iemand die in iedere onrustige situatie ultrakalm blijft, aandachtig naar anderen luistert zonder ondertussen te verdwalen in zijn eigen gedachten en zich door niets of niemand uit het veld laat slaan.

Een soort ultieme zenboeddhist.

Zie je hem al voor je?

Misschien ken je zelfs iemand van wie je denkt: ja hoor, die is dus zo. En misschien denk je vervolgens: wat heerlijk als je zo kunt zijn. Waarom lukt mij dat nou nooit?

Dan heb ik goed nieuws: dit soort mensen bestaan niet.

En als je denkt dat ze wél bestaan, moet je misschien iets beter opletten. Uiteindelijk vallen we allemaal een keer door de mand. 😉

Maar goed. Terug naar mentale fitheid.

Mentale fitheid betekent niet dat je alles aankunt

Binnen ACT spreken we over psychologische flexibiliteit. Dat heeft verrassend weinig te maken met altijd rustig, positief of volledig in controle zijn.

Mentale fitheid betekent voor mij juist dat je steeds beter leert opmerken wat er in jou gebeurt en dat je ontdekt dat je vervolgens een keuze hebt in wat je doet.

Je merkt dat je piekert. Dat je onzeker wordt. Dat je jezelf weer voorbijloopt. Dat je een moeilijk gesprek wilt vermijden. Of dat je hoofd voor de honderdste keer hetzelfde probleem probeert op te lossen.

Het doel is niet om ervoor te zorgen dat dit allemaal verdwijnt.

Het interessante zit juist in dat kleine moment waarop je denkt:

Hé… daar ga ik weer.

Want op het moment dat je het opmerkt, ontstaat er ruimte om jezelf af te vragen:

Wat vind ik belangrijk en hoe wil ik hier nu mee omgaan?

Waarom willen we dan toch zo graag van ons mentale gedoe af?

Wanneer we mentaal vastlopen, bestaan er ontzettend veel manieren om daarmee aan de slag te gaan. Cognitieve gedragstherapie, schematherapie, systeemtherapie, hypnose, ACT en nog veel meer.

En gelukkig maar. Verschillende behandelvormen kunnen ontzettend waardevol zijn en professionele behandeling kan soms precies zijn wat iemand nodig heeft.

Tegelijkertijd denk ik dat wij als mensen stiekem heel erg houden van het idee van een quick fix.

Doe iets waardoor dit gevoel verdwijnt, help me van dit patroon af. Zorg ervoor dat ik niet meer zoveel pieker. Geef me iets waardoor ik me eindelijk anders voel.

Logisch ook.

Want mentale fitheid trainen is eerlijk gezegd best vermoeiend.

Steeds bewust stilstaan bij wat je doet. Oude patronen herkennen. Ongemak voelen zonder het direct te willen oplossen. En dan óók nog bewust kiezen hoe je wilt handelen...

Het zou een stuk makkelijker zijn als iemand gewoon even op de resetknop van ons brein kon drukken.

Helaas heb ik die knop nog niet gevonden.

En dan komt het leven

Je kunt ontzettend veel over jezelf hebben geleerd. Je kunt begrijpen waar je patronen vandaan komen en precies weten wat je de volgende keer anders wilt doen.

En dan heb je slecht geslapen.

Je voelt je onzeker.

Iemand maakt een vervelende opmerking.

Je hebt stress op je werk.

Je relatie loopt even niet lekker.

Je bent moe.

En voor je het weet doe je… precies wat je altijd al deed.

Niet omdat alles wat je hebt geleerd voor niets is geweest.

Maar omdat je een mens bent.

Ook na een succesvolle behandeling of een periode waarin het hartstikke goed met je gaat, blijft je brein gedachten produceren waar je niet om hebt gevraagd.

Je blijft emoties ervaren die je liever niet zou voelen.

En oude patronen kunnen weer de kop opsteken.

Precies daarom geloof ik zo in het blijven trainen van mentale fitheid.

Een paar minuten per dag

We vinden het heel normaal dat fysieke fitheid onderhoud nodig heeft.

Niemand gaat een half jaar naar de sportschool en zegt daarna:

“Zo. Klaar. Mijn lichaam is nu voor altijd fit.”

Waarom zouden we van onze mentale fitheid dan wel verwachten dat we er op een gegeven moment ‘klaar’ mee zijn?

En trainen betekent echt niet dat je iedere dag een uur moet mediteren, een dagboek moet volschrijven en volledig bewust door het leven moet zweven.

Juist niet.

Het zit wat mij betreft in kleine momenten.

Ik merk dat ik pieker.

Ik merk dat ik ja wil zeggen terwijl ik eigenlijk nee bedoel.

Ik merk dat ik dit gesprek wil vermijden omdat ik spanning voel.

Ik merk dat ik mezelf alweer voorbijloop.

Even opmerken.

Even bewust worden van de automatische route die je brein wil nemen. En vervolgens jezelf afvragen:

Wat wil ík nu doen?

Dat kost soms maar een paar seconden.

Maar wanneer je dat iedere dag opnieuw oefent, train je jezelf om steeds iets minder automatisch en steeds iets bewuster te leven.

Niet één enorme doorbraak.

Wel heel veel kleine momenten.

Dus… wanneer ben je mentaal fit?

Misschien is dat wel de verkeerde vraag.

Mentale fitheid is wat mij betreft geen eindstation dat je op een dag bereikt.

Zo. Gefeliciteerd. Vanaf vandaag ben je officieel mentaal fit.

Helaas.

Je blijft oefenen.

Opmerken.

Kiezen.

Soms terugvallen.

En weer opnieuw beginnen.

Elke dag.

Elke week.

Tot je… dood bent?

Misschien wel.

Of totdat je er geen zin meer in hebt natuurlijk.

Dat mag ook. 😉